‘Dit is ZO pijnlijk…’ Tessa vist een zakdoek uit haar tas. Een mengsel van verdriet en woede tekent zich af op haar gezicht. Samen met haar partner hebben we het over hun samengesteld gezin, bestaande uit hen twee en vier kinderen (de twee oudste komen uit zijn vorige relatie; de twee jongste hebben ze samen gekregen).

Aanvallen en negeren

Haar verwijt aan hem? Dat hij zijn oudste dochters als prinsessen behandelt en nauwelijks omkijkt naar de kinderen die ze samen hebben. ‘Onze jongste ervaart dat zelf ook. Onlangs was ze vergeten de paarden eten te geven en kreeg ze van hem een uitbrander. Daarop kwam ze overstuur naar mij, snikkend dat hij naar Lies toe – dat is zijn oudste – nooit zo zou reageren. Het lag op het puntje van mijn tong te zeggen dat ze gelijk had en dat het niet eerlijk was, maar ja, dan haal ik hem onderuit en dat wil ik niet. Dus heb ik maar wijselijk gezwegen…. Maar eigenlijk stoort me dit, al jaren. Toen onze kinderen nog in de luiers zaten liet hij ze altijd bij mij achter en trok hij er met de oudsten op uit. Of hij liet zich overhalen om gezelschapspelletjes te spelen met heel zijn kroost. Maar dat doet hij nooit met onze twee kleintjes alleen, wanneer de twee dochters bij hun moeder zijn. Dan is hij in geen velden of wegen te bekennen voor een spelletje of een zottigheid. Of om eens fruitsalade te maken of een boekje voorlezen. Altijd maar werken… Tot de twee dames terug komen, dan speelt hij weer de betrokken papa…’

Terwijl Johan een diepe zucht slaakt en de wolken buiten bestudeert alsof zijn leven ervan afhangt, gaat Tessa verder: ‘Versta me niet verkeerd, Cindy. Het gaat er mij helemaal niet om dat ik hem geen tijd met zijn twee oudste meisjes gun hè. Ik ben zelf diegene die hem aangemoedigd heeft er met die meiden op uit te trekken, hen van hun kamer te halen en hun band samen te versterken. Het gaat er mij om dat hij zijn vier kinderen verschillend behandelt.’

Wanneer ze zwijgt, kan je een speld horen vallen. Johan staart naar de grond en kijkt daarna vanuit zijn ooghoeken naar mij, niet wetend of hij nu geacht wordt iets te zeggen of dat ik hier commentaar op zal gaan geven. Verwacht hij dat hij ook van mij op zijn donder gaat krijgen? Na een minuut – die een eeuwigheid lijkt te duren  – schraap ik mijn keel en spreek de beste woorden uit die ik kan bedenken: ‘Je zwijgt’.

Hij haalt zijn schouders op en vraagt zich af wat hij zou moeten zeggen. ‘Zo gaat het thuis altijd. Ik krijg een furie tegenover me… ze weet van geen ophouden. Kon ze maar eens zien wat ik allemaal doe voor haar…’ Ik moedig hem aan verder te spreken. ‘Ja gewoon, dat ze dankzij mij maar halftijds hoeft te gaan werken en zo en dat er op die manier heel wat mogelijk is voor onze kleintjes. Dat ze niet tot laat in de opvang moeten blijven, zoals mijn oudsten vroeger…’

Nu is het Tessa die naar buiten staart. Ik zie dat ze haar best doet haar woorden te wikken en te wegen. ‘Maar liefste, daar ben ik je toch ook heel dankbaar voor! Maar daar gaat het niet om… waarom begrijp jij dat toch niet?!’

Verlangen

Wanneer ze naar adem hapt, onderbreek ik haar. ‘Jullie begrijpen elkaar allebei niet, denk ik.’ Tessa knikt. Ik kijk hen beiden aan: ‘Wat zouden jullie van mij verwachten hierin?’

‘Dat je ons helpt naar elkaar te luisteren?’ suggereert Johan. Tessa pinkt een traan weg. ‘Is dit iets waar ik me gewoon moet leren bij neerleggen, Cindy? Is dit iets wat nu eenmaal bij samengestelde gezinnen hoort? Alsjeblieft, zeg het mij, ik heb hier zo een verdriet over!’

‘Jullie begrijpen elkaar hierin niet… Geen wonder ook, wat een gevoelig onderwerp… ik weet niet of jullie je dat realiseren? Ik vind het in elk geval moedig dat je hier bij mij een poging waagt elkaar echt te begrijpen. Dit is inderdaad een situatie die kan opduiken in een samengesteld gezin. Ik heb er geen pasklaar antwoord op.’

Wanneer Tessa weer iets wil zeggen, gebaar ik dat ze even moet wachten: ‘ik kan jullie helpen hierover met elkaar te spreken; anders te spreken, zodat er meer begrip komt. Zodat je echt begrepen wordt. Zodat deze discussie niet elk weekend opnieuw en opnieuw moet plaatsvinden… of als een giftige waas onuitgesproken tussen jullie hoeft te blijven hangen. Er is helaas geen pasklaar antwoord voor dit thema in een samengesteld gezin; dit is zo een van die dingen die je als koppel uit te klaren hebt wil je dat er wat rust komt. Dus… anders spreken en anders luisteren… zou dat iets zijn waarmee ik jullie kan helpen?’

‘Graag’, snottert Tessa. Johan knikt.

Nu ben ik het die naar buiten staart. Hoe ga ik dit aanpakken? Het lijkt alsof er zoveel te zeggen valt over de kinderen en hoeveel aandacht en betrokkenheid ze mogen krijgen. Maar zouden ze dat nu al kunnen horen?

Johan haalt me uit mijn overpeinzingen en neemt het woord: hij geeft toe dat hij niet zo een prater is. Dat hij tot nu toe altijd de boot heeft afgehouden om professionele hulp in te schakelen; dat hij het niet heeft op therapeuten met al hun gewichtig gedoe over praten en emoties enzo. ‘Maar ja, blijkbaar moet ik er toch iets mee… mijn vorige vrouw verweet me ook altijd al dat ze niet wist wat er in me omging…’ Tessa zucht dat ze dit erg frustrerend vindt, dat ze dit al zo lang probeert duidelijk te maken. ‘Echt waar, Johan, waarom kan je daar nu niet eerder mee komen?’ Ze begint een nieuw relaas en Johan kijkt weer naar buiten, zijn blik op oneindig.

Patronen

‘Wacht even’, kom ik tussen beide. ‘Laat ons beginnen met hoe jullie communicatie op dit moment verloopt. Want in deze sessie zie ik keer op keer hetzelfde gebeuren. Ik wil jullie echt wel helpen elkaar te begrijpen over de kinderen, maar dan is het nodig dat jullie gesprekken anders verlopen.’ ‘Ik zie wel wat je bedoelt hoor’, lacht Tessa bijdehand, ‘ik praat en hij zwijgt’. We lachen. Ja, dat is inderdaad wat er gebeurt. ‘Laat ons dat eens wat meer uitspitten’ suggereer ik. Ze kijken me vragend aan (wat valt daar in hemelsnaam over uit te spitten?!).

‘Jij praat en jij zwijgt. En als jij begint te spreken,’ ik kijk naar Johan, ‘dan onderbreek jij, Tessa, hem. Ik vraag me af wat dat betekent…’ ‘Dat ik niet kan luisteren misschien? Maar weet je…’ ‘Wacht even, Tessa, niet zo snel. Dat je niet kan luisteren, zeg je… maar dat klinkt zo negatief, zo kritisch naar jezelf. Wat mij zou interesseren is… wat is jouw goede reden om te onderbreken? Om tussen te komen?’

De rest van ons gesprek samen verkennen we ieders positie; over hoe Tessa zich niet gehoord voelt en daarom de neiging heeft kritiek te spuien en verwijten te maken. Hoe ze niet langer kan zwijgen.

Hoe het komt dat Johan zich zo afsluit, is niet meteen helder.

De sessies die daarop volgen diepen we hun communicatiepatroon uit. Tessa heeft ondertussen helder dat ze de neiging heeft door te drammen als ze met iets zit. Ze vertelt Johan hoe ze soms bang is om niet gezien te worden.

Met de nodige aanmoediging verwoordt hij gaandeweg dat hij zich onzeker voelt, erg onzeker. Doet hij het wel goed? Wat wordt toch allemaal van hem verwacht in een relatie? ‘Dit gevoel is voor mij zo oud als de straat. Echt, ik voel me eigenlijk altijd zo.’

Ik nodig hem uit zich tot Tessa te richten en haar te vertellen over hoe dat dan is. ‘Ja gewoon, Tes’, hakkelt hij onwennig ‘ik BEN precies zo. Alsof er iets mis is met mij’. Ze grijpt zijn hand. ‘Als kind had ik dat al, dat ik niet wist wat ze van me verwachtten. Ik probeerde in te schatten en te doen wat ik dacht dat ze van me vroegen. En nu bij jou, bij jou doe ik dat ook.’

Ik help dit koppel met het voeren van een andere conversatie. Gaandeweg leert hij meer praten en zij meer luisteren, en ook leert zij meer te vertellen wat er echt in haar omgaat, zonder verwijten te maken. Dat zorgt er dan weer voor dat het voor hem makkelijker is om naar haar te luisteren.

To the point

Op een druilerige donderdagochtend zitten ze voor de vierde keer voor me. We hebben het over de opdracht die ik hen meegegeven had, als huiswerk. Het lijkt allemaal goed te lopen.

Ik wiebel wat op mijn stoel. Zou dit het moment zijn om het terug over de kinderen te hebben?

Alsof Johan mijn gedachten kan lezen, begint hij er zelf over. ‘Ik heb eens zitten denken’, begint hij onwennig, ‘over dat met de kinderen en wat je me verwijt. Je hebt gelijk, ik ben geen goede vader naar onze kleintjes…’

Hmm, denk ik bij mezelf, gaan we hier weer de toer van zelfkritiek op? ‘Kan je Tessa uitleggen hoe je dat ziet, Johan? Ik bedoel… hoe kunnen we dat beter begrijpen, dat je doet wat je doet?’ Hij zucht. ‘Cindy, ik vind dit heel pijnlijk. Ik heb er lang over nagedacht. Pas op, ik heb geen spijt van onze kinderen hè, laat dat alstublieft duidelijk zijn. Ik hou van hen, van hen allemaal… van alle vier, elk met hun eigen karakter. Maar het is… het is alsof ik in het begin van onze relatie onbewust gedacht heb dat het niet eerlijk was voor Tessa, of zoiets, dat zij voor mijn kinderen moest zorgen terwijl zij zelf geen kinderen had. Het is alsof… ik haar kinderen wilde geven? Alsof het dan in evenwicht was?’

Ik zie Tessa slikken. De traan op haar wang maakt een spoor van mascara.

Ik vat zijn woorden samen. ‘Ok, Johan… je wil dat het in evenwicht is. Je hebt Tessa kinderen willen schenken…’ Compassievol kijk ik hem aan. ‘Ja’, snikt hij. ‘Is dat fout? Echt, ik zie haar zo graag. Ik zie je zo graag, Tessa. Ik wil je niet kwijt.’ Johan huilt en Tessa huilt. Ik zit erbij en leef mee. ‘Je ziet haar graag’, herhaal ik. ‘Hij ziet je zo graag.’ Tessa grijpt zijn hand en zegt niet veel.

Ik weet niet goed wat zeggen. Het moment heeft iets moois en tragisch tegelijkertijd. Ik wil de dingen niet kleiner of groter maken dan ze zijn. Ik kijk naar Tessa en merk dat ik het moeilijk vind in te schatten hoe zij er nu bij zit. Johan houdt haar hand stevig vast en kijkt haar aan: ‘Tes, liefste, ik wil alles voor je doen. Alles. Je hebt gelijk dat ik veel werk als mijn Lies en Emma er niet zijn. Te veel. Je hebt gelijk in wat je zegt. Help me hoe ik het anders kan doen. Ik hou van je. Ik hou van onze kinderen.’ Ze wrijft over zijn hand en trekt een paar tissues uit de doos.

Het is stil, niemand zegt iets. Johan gaat verder. ‘Weet je, ik vind het zo moeilijk, van iemand houden en kinderen hebben uit een vorige relatie. Het is ook alsof, alsof… alsof ik mijn kinderen allemaal evenveel wil geven? Het klinkt misschien als een flauw excuus, Cindy. Misschien hoor je dat wel vaker van vaders die gescheiden zijn, maar het is alsof ik diep vanbinnen weet dat onze kinderen veilig zijn en het goed hebben. Ze hebben een geweldige moeder aan Tessa. Over mijn oudste kinderen maak ik me meer zorgen. Die hebben zoveel meegemaakt… ik wil niet zeggen dat zij geen goede moeder hebben, het is gewoon… anders; er is die scheiding, al die wissels, al dat gedoe, dat leven vanuit een valies. Ik wil dat goedmaken naar hen. Ik wil er voor hen zijn in de mate dat dat nog kan. Misschien voel ik me naar hen toe ook gewoon wel schuldig dat ik nog twee kindjes heb gekregen. Pas op, versta me niet verkeerd hè, daar kunnen die kleintjes niet aan doen; ik wil me niet verontschuldigen voor hen… het is alsof het eerlijker voelt als ik iedereen evenveel geef. Of mja… even weinig misschien… enfin, ik doe gewoon iedereen tekort…’

Zijn getuigenis ontroert me. Hier is zijn innerlijke criticus weer, denk ik. Maar ik laat het even en kijk zwijgend naar hen allebei. Ik ben benieuwd hoe het voor Tessa is. Ze streelt zijn hand.

Na een tijdje stamelt ze: ‘dankje, Johan. Dank om jouw waarheid te spreken. Dat waardeer ik, echt. Ik weet nog niet goed wat ik er allemaal van moet vinden…’ Ze wacht even en lacht doorheen haar tranen ‘Dat ik met mijn mond vol tanden sta!… Het lucht me wel op, merk ik. Dankjewel om te spreken. Het is pijnlijk om te horen, maar het voelt alsof het klopt, alsof het de waarheid is wat je zegt. Dat doet deugd.’ Ik help haar even: ‘Ja, het is moeilijk… en het doet deugd. Het geeft erkenning denk ik… aan wat jij voelt… klopt dat?’ Ze knikt.

Evenwicht in samengestelde gezinnen

Ik vat samen en reflecteer hardop over hun situatie. Over de liefde die ze voor elkaar en voor de kinderen voelen. Voor alle kinderen. Over hoe moeilijk het soms is om al die onzichtbare weegschaaltjes in een samengesteld gezin in balans te krijgen, onmogelijk misschien, bij momenten. Ook al doe je je stinkende best… het is zo precair. Over hoe ook kinderen die een koppel samen krijgt lid zijn van het samengestelde gezinssysteem, net zoals de oudste kinderen.

Dat raakt Tessa: ‘Ik heb daar te weinig bij stil gestaan toen we aan kinderen begonnen, denk ik. Dat zij inderdaad, zoals je zegt, óók lid zijn van een samengesteld gezin. Dat zij niet in een traditioneel gezin wonen, zoals ik eerst wel dacht. Het is pijnlijk om te horen… maar het is waar. Zij zijn mijn twee kinderen en voor jou zijn ze twee van je vier kinderen. Het is natuurlijk logisch dat jij niet op dezelfde manier ouder kan zijn als ik…’

We praten nog wat na. Dat het niet zo simpel is allemaal. Want hoe doe je dat dan als je samen ouders bent van twee kinderen en als de ene vier kinderen heeft en de andere maar twee? Dat dat eigenlijk een onmogelijke rekenoefening is.

De volgende sessie komen ze hand in hand binnen. We praten over vorige keer en hoe het intussen geweest is. ‘De sfeer tussen ons is beter nu’, bekent Tessa, ‘ook al vinden we het moeilijk om een evenwicht te vinden. We komen er niet uit hoe we het goed kunnen aanpakken.’

‘Misschien bestaat er niet zoiets als een permanent evenwicht?’ opper ik ‘En is het meer iets van moment tot moment zoeken?’

We spreken over gezelschapsspelletjes, halftijds werken en uitjes naar de speeltuin. ‘Inderdaad’, concludeert Tessa, ‘er bestaat niet zoiets als een permanent evenwicht.’ Johan voegt toe dat hij het niet goed weet allemaal, maar dat het wel helpend is dat hij en Tessa hier nu beter over kunnen spreken. ‘En ik heb aan onze twee kinderen beloofd dat ik vanaf nu elke zondagochtend om de veertien dagen met hen naar de schaatsbaan trek. Niet dat ik me er daarmee vanaf wil maken, ik zie het gewoon  als activiteit van mij en hen twee samen. Want ook zij wonen in een samengesteld gezin en ik ben hun vader.’ Tessa staat op en kust hem.

‘Wat een schoon koppel zijn jullie. Zoveel liefde. Zoveel proberen. Het niet altijd weten, maar het samen zoeken. Wauw…’

Hulp nodig bij de relaties in jouw samengesteld gezin?

Bekijk hier mijn actueel aanbod >>

Vond je dit een interessant artikel?

Abonneer je op mijn nieuwsbrief en ontvang alle toekomstige artikels en updates.

Pin It on Pinterest

Share This