In een reeks van vier artikels beschrijf ik telkens een veelvoorkomend patroon in samengestelde gezinnen. Hieronder vind je het tweede patroon, genaamd ‘het is niet eerlijk!’ Ik beschrijf hierbij posities van ouder en stiefouder, niet van mannen en vrouwen. Waar hij staat kan je dus zij lezen en omgekeerd. Wil je graag de artikels over de andere patronen ontvangen? Meld je dan aan voor mijn nieuwsbrief.

Meer uitleg over het eerste patroon vind je hier >>

Het patroon

Het tweede patroon dat ik graag wil beschrijven komt voor bij alle gezinssamenstellingen, maar het meest stel ik het vast bij partners die elk kinderen inbrengen uit een vorige relatie. Met andere woorden: bij zogenaamde dubbel samengestelde gezinnen.

(Heeft slechts één van jullie kinderen uit een vorige relatie? Lees vooral voor want de kans bestaat dat je toch heel wat herkent!)

De uitspraak dat iets niet eerlijk is valt al eens tussen stiefkinderen onderling of tussen halfbroers of -zussen. Het kind dat zich achtergesteld voelt ten opzichte van het andere roept luid of zucht zachtjes dat het niet fair is, dat de ene of de andere meer krijgt, minder moet, voorgetrokken wordt enz.

Op zich geen man overboord: je kan zelfs rustig stellen dat deze uitspraak normaal is wanneer er twee of meer kinderen samen zijn.

Het wordt een heel ander verhaal als de respectievelijke (plus)ouders in deze mindset komen, al dan niet nadat ze eerst de verzuchtingen van de eigen kroost hebben aanhoord, maar vaker nog uit schrik dat de kinderen zich mogelijk achtergesteld zouden kunnen voelen of op termijn dingen tekort komen en hun ontwikkeling geschaad wordt.

Wanneer dit patroon in alle hevigheid opduikt, wijzen partners naar elkaar: ‘het is niet eerlijk hoe jij met mijn kind omgaat! Je trekt steeds het jouwe voor! Je meet met twee maten en gewichten: naar mijn dochter ben je streng, maar het gedrag van je eigen kind vergoeilijk je telkens opnieuw!’ ‘Jij aanvaardt mijn zoon niet!’ ‘Ik doe wel moeite voor jullie, maar jij niet voor ons.’ ‘Zie je dan niet dat jouw pubers je om de vinger winden en je tegen mij opzetten!’

Soms verschijnt deze dynamiek als (onderhuidse) concurrentiestrijd tussen stiefouder en stiefkind. Bijvoorbeeld wanneer een kind eist dat als papa iets met zijn vriendin onderneemt – zoals op vakantie gaan, gaan shoppen enz. – hij dat ook met hem of haar moet doen (‘het is niet eerlijk dat zij van jou een nieuwe handtas gekregen heeft en ik niet’). Alsof stiefouder en stiefkind op gelijke voet staan.

Een conflict tussen partners kan gemakkelijk (opnieuw) uitbreiden naar de kinderen, waarbij een kind (onbewust) merkt dat zijn ouder niet helemaal goed in zijn vel zit en probeert hem of haar bij te staan door dezelfde mening aan te nemen. Dit verhoogt op zijn beurt de overtuiging van de ouder (‘zie je wel dat ik het me niet inbeeldt, mijn zoon ervaart het net zo’), waarna het voor de andere partner steeds meer lijkt alsof hij tegen een front moet opboksen (‘zie je wel dat jouw kind je om de vinger windt en naar de mond spreekt wanneer het hem uitkomt’).

Op den duur zijn er twee vijandige kampen die elkaar voortdurend in de gaten houden en zich bij het minste tekort gedaan voelen. Voor een buitenstaander lijkt dit al gauw op een machtsstrijd.

Net zoals in het eerste patroon proberen partners al eens tot een oplossing te komen via afspraken en regels, maar ook die worden gemakkelijk onderwerp van dezelfde discussie (‘het is niet eerlijk dat wij ons aan de regels houden maar jullie niet!’).

Wanneer er echt twee vijandige kampen ontstaan is een relatiebreuk meestal niet veraf of nemen de problemen alleen maar toe. Soms gaan partners uit elkaar en nemen ze zich voor nooit nog een man of vrouw toe te laten tenzij die zich weet te bewijzen naar de kinderen toe. Dat hiermee ook de volgende relatie geen schijn van kans meer maakt (want daarmee geef je impliciet de toestemming aan een kind om de partnerrelatie te keuren), wordt over het hoofd gezien.

Wat mogelijk onderhuids speelt

Net zoals andere patronen en dynamieken die spelen in samengestelde gezinnen, ontstaat deze situatie niet uit kwade wil. Intengedeel, partners doen meestal erg hun best en zijn vaak bezorgd om het welzijn van de kinderen. Ze zijn doorgaans erg gebrand op het bouwen van een veilig nest en houden in de gaten of het wel goed met de kinderen gaat. Gelukkig maar!

Dit ontaardt helaas in de hierboven beschreven dynamiek wanneer ze hypergevoelig reageren op ongemakken die hun kinderen te beurt (zouden kunnen) vallen. Een diep verankerd schuldgevoel over de vele veranderingen die de kinderen hebben moeten ondergaan speelt gemakkelijk mee. Soms is de opstelling van een ouder als een signaal naar de eigen kinderen: ‘zie je wel, ik ben je niet vergeten, ik kom voor je op en zal voor je strijden, je kan nog steeds op mij rekenen. Wil je me dan nu aub vergeven voor die hele scheiding?’

Een andere aanleiding kan de angst zijn dat een ex-partner zich in de situatie gaat mengen of dat kinderen niet meer willen komen. Wanneer je door de scheiding aan jezelf als ouder bent beginnen twijfelen, kan je dit laatste misschien nauwelijks verdragen. Helaas is het gevolg hiervan vaak dat kinderen maar gewoon hun gang mogen gaan en op geen enkele manier bijgestuurd worden.

Wat ik in een tweede (of derde of …) relatie soms als motief zie opduiken is dat mensen tekorten hebben opgelopen in vorige relaties en de huidige partner de openstaande rekening uit het verleden presenteren, in de hoop een en ander recht te trekken. Zoals in het volgende voorbeeld waarbij een moeder tegen haar nieuwe partner zegt: ‘de vader van mijn kinderen kijkt niet naar hen om. Jij kijkt wel om naar jouw kinderen en dat maakt pijnlijk duidelijk wat mijn kinderen moeten missen. Dat is niet eerlijk. Als je echt om mij geeft maak jij goed wat hun vader hen niet geeft.’ Dit kan een letterlijke boodschap zijn, maar evengoed tussen de lijnen door bedoeld worden. Laat duidelijk zijn dat dit meestal alleen maar tot een pijnlijke herhaling van het oude patroon leidt.

Dieperliggende pijnpunten uit iemands verleden kunnen opspelen en een extra duit in het zakje doen. Stel bijvoorbeeld dat jij je als kind regelmatig tekort gedaan voelde, je herhaaldelijk in je leven de indruk kreeg dat je op de laatste plaats komt of het onderspit moest delven. Dan kan je hierin gemakkelijk getriggerd geraken en in die zogenaamde machtsstrijd belanden. Bijvoorbeeld: je stiefzoon pakt de Ipad van je zoon af, je partner heeft dit niet gezien of zegt daar niets van, jij weet niet goed hoe je hier als stiefouder op reageert en wil enerzijds zorgzaam zijn voor de huidige relaties, maar anderzijds wil je wel je eigen kind behoeden voor de mogelijkheid dat het zich zou kunnen beginnen voelen zoals jij je vroeger (en soms nog) gevoeld hebt.

De oplossing?

Ik herhaal hier grotendeels wat ik als oplossing voor het eerste patroon heb geschreven en leg daarbij enkele andere accenten.

Wat helpt om uit dit pijnlijke patroon te komen is om zich eerst en vooral te realiseren dat het vaak voorkomt in samengestelde gezinnen: het wordt heel gemakkelijk opgeroepen door de situatie en er zijn veel mensen die er last van hebben.

Maar ook hier: blijf hiermee vooral niet bij de pakken zitten, want het patroon komt vaak voor, maar bijbehorende relatieproblemen en -breuken evenzeer. Ga dus vooral goed geïnformeerd verder aan de slag. Het volgende is daarbij belangrijk:

Het is cruciaal dat de partners niet als een soort van slachtoffer gaan wijzen naar elkaar, naar de ex of naar dat lastige gedrag van (elkaars) kinderen, maar zich bewust worden van hun eigen doen en laten en dus van hun eigen bijdrage aan het patroon.

Uit een dergelijk patroon kom je alleen maar als je de volle verantwoordelijkheid neemt voor jouw bijdrage aan het geheel, ook al is die bij wijze van spreken maar 1% van dat geheel. Dat doe je door jezelf te confronteren met hoe jij naar de situatie kijkt en je af te vragen of er geen andere interpretaties mogelijk zijn, en door vaardiger te worden in emotieregulering en communicatie. Ook je houding naar je eigen kind toe mag misschien eens onder het vergrootglas genomen worden.

Wat daarbij ongelooflijk helpt is wanneer de partners zich bewuster worden van de eigen dieperliggende angsten en zorgen, en meer inzicht krijgen in de kwetsbaarheid en eigenaardigheid van ieders positie. Het echte werk zit zoals gezegd in het beter omgaan met de emoties die opgeroepen worden in zichzelf, alsook in het in het reine komen met het verleden en schuldgevoel.

Het helpt wanneer partners elkaar hierin kunnen steunen: hoe meer ze aan den lijve kunnen ervaren dat ze dit allebei willen veranderen én er voor elkaar zijn, hoe meer innerlijke rust er komt en hoe meer ze ongemakken bij de kinderen kunnen verdragen of inzien dat ze het eigen kind wel erg de hand boven het hoofd houden.

Door met meer inzicht en kennis van zaken opnieuw de koppen bij elkaar te steken, kunnen ouder en stiefouder leren over hun rollen naar de kinderen toe en die ook effectief oppakken.

Al deze stappen zorgen voor een goede basis in het samengesteld gezin. Met een goede basis is veel mogelijk! Het wordt dan steeds veiliger om conficten uit te praten, of kinderen te helpen hun onderlinge akkefietjes zelf op te lossen.

Steeds belangrijk om daarbij te onthouden: de partners hebben voor elkaar gekozen. Dit wil niet noodzakelijk zeggen dat stiefbroers en -zussen dikke vrienden moeten worden. Dit kan je wensen en dit kan gebeuren, maar je kan het niet verwachten.

Hoe meer je daarvan doordrongen geraakt, hoe meer druk er van de ketel gaat… en hoe meer er mogelijk wordt.

Herken je dit patroon en zoek je hulp?

Tijdens een begeleidingstraject maken we eerst een duidelijke stand van zaken op. Ik kijk met veel compassie met jullie mee naar hoe het nu loopt, naar jullie verwachtingen, patronen, communicatie, emotieregulering en de onzichtbare lijntjes tussen de gezinsleden. Daarna leer ik jullie de fundamenten van het gezin goed neer te zetten, beter met gevoelens om te gaan en effectiever te communiceren zodat problemen opgelost kunnen worden.

Meld je hier aan voor een diepgaand kennismakingsgesprek samen met je partner >>

Binnenkort volgt een artikel over het derde patroon, genaamd ‘van roze wolk naar donderwolk’. Schrijf je in op mijn nieuwsbrief zodat je het niet mist.

Pin It on Pinterest

Share This